Bir işçi haftada en fazla kaç saat çalıştırılabilir?

Haber Merkezi – İş kanununa göre bir işçi, 45 saatten fazla çalıştırılamaz!

İşçinin çalıştığı işte geçirdiği süreler çalışma süresi olarak anılmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63’üncü maddesinde, haftalık çalışma süresi en çok 45 saat olarak belirlenmiştir.

Aksi bir durum yoksa bu süre, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünerek uygulanmaktadır. Ancak işçi ile işverenin anlaşması ile bu normal çalışma süresinin, haftanın çalışılan günlerine günde 11 saati geçmemek şartıyla farklı şekilde dağıtılabilmektedir.

Kanunda belirtildiği şekliyle özel sektör şirketlerinin büyük bölümü işçilerini haftada 45 saat çalıştırmaktadır. 657 sayılı Kanun kapsamında memurların haftalık çalışma süresi ise 40 saattir ve haftada 5 gün çalışırlar.

4/D kapsamındaki işçiler, 657 sayılı Kanuna tabi değildir ve haftalık 45 saate kadar çalıştırılmaları mümkündür. Ancak 4/D kapsamındaki mevcut bazı işçilerin kamuda çalışma süreleri memurlarla uyumlu olması açısından ve toplu iş sözleşmeleri ile haftada 40 saat olarak belirlenebildiğini görüyoruz. Fakat 4/D kadrolu işçiler 4857 sayılı İş Kanununa tabi olduğundan kadroya geçen işçilerin de haftalık 45 saat çalıştırılacağını kabul ediyoruz. Genel uygulama bu şekildedir.

ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILAN HALLER NELERDİR?

Çalışma süresi, işçinin yalnızca fiilen çalıştığı süreyi anlatmaz. Yani işçi işyerinde çalışma için hazır bulunduğu halde her anını çalışarak geçirmeyebilir. Aşağıda sayacağımız hallerde işçi, işte hazır durumda bulunması suretiyle çalışmadan geçirdiği süreler de dahil günlük yasal çalışma süresi içerisindedir. 4857 sayılı İş Kanunu işçinin çalışma süresinden sayılacak durumları ayrıntılı şekilde düzenlemiştir. Şöyle ki;

1) Madenlerde, taş ocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.

2) İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler

3) İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler.

4) Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.

5) Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler.

Görüldüğü üzere; yukarıda saydığımız haller, işçinin fazla çalışma ücreti, denkleştirme vb. durumlar incelenirken yasal çalışma süresinden sayılır. Yani örneğin işçinin çıkacak işi beklerken geçirdiği, çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için verilecek süreler vb. zaman dilimleri, işçinin günlük/haftalık çalışma süresine dahil edilmektedir. Bu süreler fazla mesai alacağının hesaplanmasında göz önünde bulundurulur.

ARA DİNLENMELERİ ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILMAZ

İşçiler yemek, tuvalet gibi günlük gereksinimlerini karşılamak ve dinlenmek amacıyla günlük çalışma sürelerine ara verebilirler. İşçilere verilen ara dinlenmesi hakkı İş Kanunu ile güvence altına alınmıştır.

Ayrıca; “İşçinin günlük iş süresi içinde kesintisiz olarak hiç ara vermeden çalışması beklenemez. Gün içinde işçinin yemek, çay, sigara gibi ihtiyaçlar sebebiyle ya da dinlenmek için belli bir zamana ihtiyacı vardır.” (Yargıtay 9. H.D. 01.03.2012, E. 2012/7306, K. 2012/6557)

İş Kanunu kapsamında ara dinlenme süreleri en az;

1) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,

2) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,

3) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat olarak verilmelidir. Ayrıca bu dinlenme süreleri işçilere aralıksız olarak verilmelidir. Ancak belirtilen süreler iklim, mevsim ve işin niteliğine göre sözleşme ile aralıklı olarak da kullandırılabilir.

İş kanunu kapsamında sayılan ara dinlenme süreleri çalışma süresine dahil edilmemektedir. Bu konuda zaman zaman işçiler ile işverenler arasında muhalefet oluşmakta, işçiler ara dinlenme sürelerini de hesaba katarak fazla çalışma ücreti talep edebilmektedir. Ancak unutulmamalıdır ki ara dinlenme süreleri çalışma süresine dahil edilemez.

HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ NE KADARDIR?

Çalışma süresi haftalık 45 saattir. Aksi kararlaştırılmadı ise bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. İş kanununa göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar için, işçilere çalışılan her fazladan saat için ücret %50 zamlı ödenir.

GÜNLÜK ÇALIŞMA SÜRESİ HER NE ŞEKİLDE OLURSA OLSUN 11 SAATİ AŞAMAZ!

Haftalık 45 saat olarak belirlenen çalışma süresi, haftanın çalışılan günlerine günde 11 saati geçmemek şartı ile dağıtılabilmektedir. İş kanununda yazan koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar İş Kanununun 63. maddesine göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile bazı haftalarda toplam 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

DENKLEŞTİRME ESASINA GÖRE ÇALIŞMA NEDİR?

İşyerlerinde zaman zaman iş yoğunluğu olabilmektedir. İş yoğunluğu koşulları, işin niteliğine göre değişebilmekle birlikte, işçilerin normal çalışma sürelerinden daha fazla çalışması söz konusu olabilmektedir. İşçinin denkleştirme esasına göre çalıştırılması da bu kapsamda bir düzenlemedir.

4857 sayılı İş Kanununun, 63’üncü maddesinde, haftalık çalışma süresinin iş günlerine eşit ölçüde bölünmesi kuralında bir esneklik olduğunu görüyoruz. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere, işçi ve işveren arasındaki çalışma koşullarını düzenleyen iş sözleşmeleri ile haftalık normal çalışma süresinin işyerinde haftanın çalışılan günlerine farklı bir şekilde dağıtılabilir.

İş hayatında uygulamanın genellikle, hafta içi günlük 8 saat, hafta sonu da Cumartesi günü 5 saat çalışmayla 45 saate tamamlandığını görüyoruz.

Denkleştirme esasına göre çalışma ise Çalışma Süreleri Yönetmeliği göz önünde bulundurularak yapılan bir düzenlemedir. İş yoğunluğunun arttığı haftalarda; ilerleyen haftalarda işçinin daha az çalıştırılması şartıyla; toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilebilmektedir. İş Kanununa göre denkleştirme iki aylık süre içinde tamamlanmalıdır. Fakat bu süre toplu iş sözleşmeleri ile 4 aya kadar uzatılabilmektedir.

Daha somut bir örnek üzerinden anlatırsak; haftalık çalışma süresinin haftanın çalışılan günlerine farklı şekilde dağıtılması durumunda, denkleştirme esasına göre; iş yerinde haftanın 6 günü çalışan işçi, haftada en çok (11 X 6 =) 66 saat, haftanın 5 günü çalışan işçi ise en çok (11 X 5 =) 55 saat çalıştırılabilecektir.

Denkleştirme çalışması yapılan işçinin kesintisiz 12 saatlik dinlenme süresine dikkat edilmesi gerekmektedir. 4857 sayılı İş Kanununa göre denkleştirme süresi en fazla 2 ay olarak uygulanabilir fakat toplu iş sözleşmeleri ile 4 aya kadar uzatılabilecektir.

Böylelikle iş yoğunluğu olan dönemde, işçilere denkleştirme çalışması yaptırılarak fazla çalışma ücreti (fazla mesai) ödenmez. Tıpkı ara dinlenme sürelerinde olduğu gibi, zaman zaman işçi denkleştirme esasına göre çalıştırıldığı süreleri fazla mesai olarak düşünebilir.

Fakat gerek İş kanunu gerekse Çalışma Süreleri Yönetmeliğine göre denkleştirilme esasına göre çalışılan günler fazla çalışma olarak düşünülmemelidir. Çünkü işçi denkleştirme esasına göre çalıştığı fazla süreler kadar ilerleyen haftalarda daha az çalışacaktır.

Denkleştirme çalışması yapan işçi o ay içinde en fazla 225 saatlik bir çalışma yapabilir. İşçinin denkleştirme esasına göre çalıştığı dönemde aylık çalışma süresinin 225 saatin üzerine çıkması halinde; çalışana 225 saati aşan her saat başına, saatlik ücretinin 1.5 katı ödeme yapılır.

Kaynak:

Facebook Yorumları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Silah kaçakçılığı operasyonunda 5 şüpheli yakalandı

Haber Merkezi - Operasyonda uzun namlulu tüfek ve çok sayıda mermi ele geçirildi.