Ot; her ne kadar tatsız tuzsuz bir şeymiş gibi bilinse de yapılan araştırmalarda yabani otların mineral ve vitamin içerikleri küçümsenecek gibi değil. Hatta bazılarının belirli mineral ve vitamin içerikleri doğal gıdaların içeriklerinin üzerindedir. Yabani otlar Mezopotamya’nın büyüleyici zengin topraklarında dar gelirli vatandaşlarımızın hem geçim hem de besin kaynağı olmuştur. Yedi milyar insanı besleyen yedi çeşit bitkinin de (buğday, arpa, çeltik, mercimek, nohut, fasulye, mısır) bir zamanlar yabani ot oldukları unutulmamalıdır. Eskiden dağlık bölgelerde yaşayan insanlarımız sebze ihtiyaçlarını bu otlardan sağlıyorlardı. Üstelik sebze ve meyve ile beslenebilmek için belirli bir emek ve masraf gerekirken, bu otlar ile beslenmek için toprağın yabaniliğine saygı duymak yeterliydi.

Kentleşme, yapılaşma ve ekin alanlarının genişlemesi yabani otların o yöredeki varlığını olumsuz etkilemiştir, HATTA BAZI TÜRLERİNİ YOK OLMA TEHLİKESİYLE KARŞI KARŞIYA BIRAKMIŞTIR. Ayrıca beslenme ile ilgili bilgilerin kaybedilmesi, geleneksel halk kültürü zenginliğimizin korunması ve yaşatılması gerekir ve yine kültür bitkileri ile ilgili birçok araştırma olmasına rağmen bu konuda bilimsel araştırmaların pek yapılmamış olması beni böylesi bir makaleyi yazmaya sevk etti.  Öncelikle tarım ilaçlarına daha az maruz kalmış olan bu yabani otların daha lezzetli ve günümüz organik ürünlerine en iyi örnektir. Endemik* bitki diye adlandırdığımız bölgemize has olan (SİVEREK, DİYARBAKIR) bu otların Kürtçe-Türkçe-Latincedeki eşleşmelerini araştırdım. Söz konusu değineceğim bitkilerin resimlerini yer yetersizliğinden dolayı paylaşamıyorum. Ancak merak eden okuyucuların bitkilerin Latince isimlerini internetin arama motorlarından gerçek fotolara ulaşabilirler. Yaşadığımız çevreye uzak durmamak adına yoğun tarımsal ilaçlar yüzünden kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya olan bu kültüre, bu doğallığa sahip çıkılmalıdır. Bahar aylarına girdiğimiz şu günlerde Kanlıkuyu’da yeşil tezgahlarında mavi çarşaflı teyzelerin bize sunduğu bu taze şifalı doğallığı koruma adına herkesi duyarlı olmaya davet ediyorum. Özellikle Karacadağ bölgesinde yetişen ve faydaları saymakla bitmeyen bu endemik bitkiler doğal ilaç görevi görmektedir.

Yazının başlığı her ne kadar “ot yemekleri” olarak konulmuş olsa da Yabani Otlar; taze olarak kurutulup baharat olarak ya da kökünden şerbet yapılarak vb. şekillerde yararlanılır. Son olarak doğada bu kadar çeşitli yabani otlar arasında az da olsa bazı zehirli otların da bulunabileceğini hatırlattıktan sonra bu bitkilerimizi tanımaya başlayabiliriz.

DEJNİK (RİŞWAT):Terenin yabani formları.Lepidium Coronopis-lepidium Meyeri.

Yaprakları çiğ olarak yemeklerle birlikte yenilir.

PÛNG (Yarpus): Mentha Sp. Yaprakları taze olarak tüketilip, yaprakları ile çiğ bitki salataları ve ayran çorbaları yapılır.

AXBANDİR (Kurt Soğanı): Ornithogalum Narbonense. Genç  (körpe) yaprakları pişirilerek yemek yapılır.

PİRPAR (Semiz Otu): Portulaca Oleraceae. Bitkinin üst kısımları pişirilerek yemek yapılır, yine bitkinin üst kısımları ile çiğden bitki salatsı yapılır. Bölgemizde bu salataya bostane denilir.

TOLİK (Ebegömeci): Malva Sp. Körpe yaprakları pişirilerek kavurma yapılır.

TÛZİK (Suteresi): Nasturtium Officinale. Bitkinin üst kısımları çiğ olarak yenir. Ayrıca bitki salata ve cacık yapımında kullanılır.

KERENG (Kenger): Gundelia Tournefortii. Bitkinin genç sürgünleri (ıspanak gibi) pişirilerek yapılır. Yine bitkinin körpe sürgünleri ile  ‘kengerli yumurta yemeği’ yapılır.

SÎRİK (Yabani sarımsak): Allium Flavum. Genç  bitki lezzet vermek amacı ile otlu peynirin içine katılır(Van). Bitkinin yaprakları çiğ olarak yenir.

GURİZ (Sığırdili): Anchusa Azurea Varkurdica. Çiçeklerin balözü çocuklar tarafından emilir. Yine körpe bitkinin toprak üstü kısımları pişirilerek yemek yapılır.

QARİ: Zilika Ereban (Yılan Yastığı): Arum İtialicum. Yaprakları suda haşlanıp suyu dökülür, ikinci kes haşlandıktan sonra ıspınak gibi pişirilerek yenilir. Yada yaprakları haşlandıktan sonra içine pirinç yada bulgur katılarak yemek yapılır. Bu bitkinin bir türü zehirlidir (yöremiz tarafından Qariya zınara adı verilen bir türü zehirli olabilmektedir)

KERBEŞ (Deve Dikeni): Carduus Nutans Subsp. Leiophyllus. Çiçek tablasının içi yenir

ÇEXŞÛR (Çakşır Otu): Ferula Rigidula. Yaprakları pişirilerek yemek yapılır.

ŞELMOK-HARIK (Hardal otu): Sinapis arvensis. Genç bitkinin toprak üstü  kısımları veya yaprakları çiğ olarak yemeklerle birlikte yenir.

BEQLAYA XATUNA (Yabani Bezelye): Pisum Sativum. Tohumları taze iken yenir.

SİMAQ (Sumak): Rhus Coriaria. Meyvelerinden sumak ekşisi elde edilir (Kuru sumak meyveleri porselen kaptaki suya konulup bir hafta kadar güneşte bekletilir. Daha sonra ekşi hale gelen suyu süzülür). Yemeklere ve salatalara konulur.

CAHTİRİ (Kekik): Thymbra Spicata. Yaprakları ve çiçekli kısımları taze veya kurutulmuş halde yemeklere ve salatalara koku ve lezzet vermek için katılır.

BîYAM (Meyan kökü): Glycyrrhiza Glabra. Tatlı olan köklerinden meyan şerbeti yapılır.

PORE PİRE-RİŞE BIZINE( Yemlik): Tragopogon. Körpe bitki pişirilerek yemek yapılır.

GEBERE (Kapari): Capparis Ovata. Çiçek tomurcuklarından turşu yapılır.

Endemik: Yalnızca bulunduğu bölgenin ekolojik şartlarında yaşayan bir yöreye özgü bitki/hayvan türü.

KAYNAKLAR: Ferhanga Naven Nebatan A Kurdi (Amet KASIMOĞLU)

-Türkiyenin  Yabani Besin Bitkileri Ve Ot Yemekleri ( Prof. Dr. Ertan TUZLACI)

-Bazı Yabani Otların Gıda kaynağı Olarak Tüketim İmkanları ( Hasad Dergisi)